Χρήσιμος Οδηγός για Γονικές Παροχές και Δωρεές

Η γονική παροχή και η δωρεά είναι συμβολαιογραφικές πράξεις με τις οποίες ένα πρόσωπο μεταβιβάζει περιουσία σε άλλο πρόσωπο χωρίς αντάλλαγμα.

Με απλά λόγια, κάποιος δίνει κάτι που του ανήκει σε κάποιον άλλον, χωρίς να πληρωθεί γι’ αυτό.

Στις γονικές παροχές και στις δωρεές μπορεί να μεταβιβαστεί ακίνητο, ποσοστό ακινήτου, ψιλή κυριότητα, επικαρπία, χρήματα ή άλλο περιουσιακό στοιχείο, ανάλογα με την περίπτωση.

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε γονική παροχή και δωρεά;

Η γονική παροχή γίνεται από γονέα προς παιδί.

Χρησιμοποιείται συνήθως όταν οι γονείς θέλουν να οργανώσουν την οικογενειακή περιουσία και να μεταβιβάσουν ακίνητο, ποσοστό ακινήτου, χρήματα ή άλλο περιουσιακό στοιχείο στα παιδιά τους.

Η δωρεά μπορεί να γίνει και μεταξύ άλλων προσώπων, όπως μεταξύ συγγενών, συζύγων, συντρόφων με σύμφωνο συμβίωσης ή τρίτων προσώπων.

Και στις δύο περιπτώσεις χρειάζεται προσοχή, γιατί η πράξη έχει νομικές, φορολογικές και πρακτικές συνέπειες.

Τι μπορεί να μεταβιβαστεί με γονική παροχή ή δωρεά;

Με γονική παροχή ή δωρεά μπορεί να μεταβιβαστεί, ενδεικτικά:

Πλήρης κυριότητα ακινήτου
Ψιλή κυριότητα ακινήτου
Επικαρπία ακινήτου
Ποσοστό εξ αδιαιρέτου σε ακίνητο
Οικόπεδο, αγροτεμάχιο, κατοικία, κατάστημα ή άλλο ακίνητο
Χρηματικό ποσό
Κινητά περιουσιακά στοιχεία όπως αυτοκίνητο, μετοχές κ.λ.π.
Άλλο περιουσιακό δικαίωμα, ανάλογα με την περίπτωση

Στην πράξη, πολύ συχνή περίπτωση είναι ο γονέας να μεταβιβάζει στο παιδί την ψιλή κυριότητα ενός ακινήτου και να κρατά την επικαρπία.

Αυτό σημαίνει ότι το παιδί αποκτά την κυριότητα για το μέλλον, ενώ ο γονέας διατηρεί το δικαίωμα να χρησιμοποιεί ή να εκμεταλλεύεται το ακίνητο όσο ζει ή για όσο χρόνο συμφωνηθεί.

Πότε είναι χρήσιμη η γονική παροχή;

Η γονική παροχή είναι χρήσιμη όταν μια οικογένεια θέλει να οργανώσει εγκαίρως την περιουσία της.

Μπορεί να βοηθήσει:

στη μεταβίβαση ακινήτου από γονέα σε παιδί,
στην τακτοποίηση οικογενειακής περιουσίας,
στην αποφυγή μελλοντικών ασαφειών,
στην προετοιμασία για μελλοντική πώληση ή αξιοποίηση ακινήτου,
στη μεταβίβαση ψιλής κυριότητας με παρακράτηση επικαρπίας,
στη μεταβίβαση χρημάτων για αγορά ακινήτου ή άλλη ανάγκη του τέκνου.

Πριν γίνει η πράξη, πρέπει να εξεταστεί προσεκτικά τι ακριβώς μεταβιβάζεται, σε ποιον μεταβιβάζεται και ποια φορολογική συνέπεια μπορεί να υπάρχει.

Πότε είναι χρήσιμη η δωρεά;

Η δωρεά χρησιμοποιείται όταν ένα πρόσωπο θέλει να μεταβιβάσει περιουσία σε άλλο πρόσωπο χωρίς αντάλλαγμα.

Μπορεί να αφορά συγγενείς ή μη συγγενείς.

Για παράδειγμα, μπορεί να γίνει δωρεά:

από παππού ή γιαγιά προς εγγόνι,
μεταξύ συζύγων,
μεταξύ προσώπων που έχουν σύμφωνο συμβίωσης,
μεταξύ αδελφών,
προς ανίψι,
προς τρίτο πρόσωπο,
προς νομικό πρόσωπο, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις.

Η φορολογία της δωρεάς εξαρτάται πολύ από τη συγγενική σχέση μεταξύ δωρητή και δωρεοδόχου.

Τι πρέπει να ελεγχθεί πριν από τη γονική παροχή ή δωρεά ακινήτου;

Πριν από τη σύνταξη συμβολαίου γονικής παροχής ή δωρεάς ακινήτου πρέπει να ελεγχθούν:

ποιος είναι ο κύριος του ακινήτου,
ποιος είναι ο τίτλος ιδιοκτησίας του,
αν το ακίνητο είναι σωστά δηλωμένο στο Ε9,
αν υπάρχει ΚΑΕΚ και ορθή εικόνα στο Κτηματολόγιο,
αν υπάρχουν βάρη, προσημειώσεις, υποθήκες ή εκκρεμότητες,
αν τα τετραγωνικά και η περιγραφή του ακινήτου συμφωνούν,
αν απαιτείται μηχανικός,
αν απαιτείται Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου,
αν απαιτείται τοπογραφικό διάγραμμα,
αν υπάρχουν αυθαίρετες κατασκευές ή τεχνικές εκκρεμότητες,
αν υπάρχει φορολογική ή ασφαλιστική εκκρεμότητα που επηρεάζει την πράξη.

Ο έλεγχος αυτός είναι σημαντικός, γιατί μια γονική παροχή ή δωρεά δεν είναι απλή αλλαγή ονόματος. Είναι κανονική μεταβίβαση δικαιώματος και πρέπει να μπορεί να καταχωριστεί σωστά.

Ποια δικαιολογητικά χρειάζονται συνήθως;

Τα δικαιολογητικά εξαρτώνται από το είδος της πράξης και το περιουσιακό στοιχείο που μεταβιβάζεται.

Συνήθως, για γονική παροχή ή δωρεά ακινήτου χρειάζονται:

Για τα πρόσωπα:

Ταυτότητα ή διαβατήριο των συμβαλλομένων
ΑΦΜ και ΔΟΥ
Στοιχεία επικοινωνίας
Οικογενειακή κατάσταση, όπου χρειάζεται
Πιστοποιητικό οικογενειακής κατάσταστασης, ιδίως στις γονικές παροχές
Πληρεξούσιο, αν κάποιος δεν μπορεί να παραστεί αυτοπροσώπως

Για το ακίνητο:

Τίτλος ιδιοκτησίας
Πιστοποιητικό μεταγραφής ή καταχώρισης
Στοιχεία Κτηματολογίου, όπου υπάρχει
ΚΑΕΚ, κτηματολογικό φύλλο και διάγραμμα ή πιστοποιητικό κτηματογραφούμενου ακινήτου όπου απαιτείται
Πιστοποιητικό ΕΝΦΙΑ του παρέχοντα
Στοιχεία Ε9
Έγγραφα μηχανικού, όπου απαιτούνται όπως τοπογραφικά, κατόψεις, δηλώσεις υπαγωγής σε νόμο τακτοποίησης αυθαιρεσιών.
Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίους
Βεβαιώσεις ή πιστοποιητικά που ζητούνται ανάλογα με την περίπτωση

Για χρηματική γονική παροχή ή δωρεά:

Στοιχεία δωρητή ή γονέα
Στοιχεία δωρεοδόχου ή τέκνου
ΑΦΜ και ΔΟΥ
Ποσό που μεταβιβάζεται
Τραπεζικά στοιχεία
Αποδεικτικά μεταφοράς χρημάτων μέσω τράπεζας ή άλλου χρηματοπιστωτικού ιδρύματος
Δήλωση φόρου δωρεάς ή γονικής παροχής

Μπορεί το γραφείο να βοηθήσει στη συγκέντρωση των δικαιολογητικών;

Το γραφείο μας μπορεί, όπου είναι εφικτό, να αναλάβει ή να συντονίσει τη συγκέντρωση των απαιτούμενων δικαιολογητικών για τη γονική παροχή ή τη δωρεά.

Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει την αναζήτηση τίτλων ιδιοκτησίας, πιστοποιητικών, κτηματολογικών στοιχείων και λοιπών εγγράφων που απαιτούνται ανάλογα με την υπόθεση.

Σε περιπτώσεις όπου χρειάζεται συνεργασία με μηχανικό, λογιστή, δικηγόρο ή δημόσια υπηρεσία, το γραφείο μπορεί να σας καθοδηγήσει και να συντονίσει τη διαδικασία, ώστε ο φάκελος να οργανωθεί σωστά από την αρχή.

Πώς φορολογούνται οι γονικές παροχές και δωρεές;

Ο φόρος δωρεάς ή γονικής παροχής εξαρτάται κυρίως από:

τη συγγενική σχέση ανάμεσα στα μέρη,
την αξία της περιουσίας που μεταβιβάζεται,
το είδος του περιουσιακού στοιχείου,
το αν πρόκειται για ακίνητο, χρήματα ή άλλο περιουσιακό στοιχείο,
τυχόν απαλλαγές ή ειδικές διατάξεις.

Με απλά λόγια, η Εφορία εξετάζει ποιος δίνει, ποιος παίρνει και τι αξία έχει αυτό που μεταβιβάζεται.

Α΄ Κατηγορία — γονείς, παιδιά, σύζυγοι και στενοί συγγενείς

Στην Α΄ Κατηγορία ανήκουν κυρίως:

ο/η σύζυγος,
το πρόσωπο με το οποίο υπάρχει σύμφωνο συμβίωσης,
τα τέκνα,
τα εγγόνια,
οι γονείς.

Για γονικές παροχές και δωρεές προς πρόσωπα της Α΄ Κατηγορίας ισχύει, γενικά, αφορολόγητο ποσό έως 800.000 ευρώ.

Για το ποσό που υπερβαίνει τις 800.000 ευρώ εφαρμόζεται φόρος 10%.

Παράδειγμα απλό:

Αν ένας γονέας μεταβιβάζει σε παιδί περιουσία αξίας 200.000 ευρώ, κανονικά δεν προκύπτει φόρος γονικής παροχής, εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις.

Αν μεταβιβάζει περιουσία αξίας 900.000 ευρώ, το πρώτο ποσό έως 800.000 ευρώ είναι αφορολόγητο και το επιπλέον ποσό των 100.000 ευρώ φορολογείται με 10%.

Χρηματικές γονικές παροχές και δωρεές

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στις χρηματικές γονικές παροχές και δωρεές.

Όταν μεταβιβάζονται χρήματα, η μεταφορά πρέπει να μπορεί να αποδειχθεί με τραπεζικό μέσο ή μέσω χρηματοπιστωτικού ιδρύματος.

Δεν είναι σωστό να δίνονται απλώς μετρητά και μετά να προσπαθούν τα μέρη να τα δηλώσουν χωρίς αποδεικτική διαδρομή.

Στην πράξη, πρέπει να υπάρχει καθαρή τραπεζική κίνηση, ώστε να φαίνεται:

ποιος έδωσε τα χρήματα,
ποιος τα έλαβε,
ποιο ποσό μεταφέρθηκε,
πότε έγινε η μεταφορά,
για ποιο σκοπό έγινε.

Πριν γίνει χρηματική γονική παροχή ή δωρεά, είναι καλό να υπάρχει επικοινωνία με το συμβολαιογραφικό γραφείο ή τον λογιστή, ώστε να γίνει σωστά η διαδικασία και να μη δημιουργηθούν φορολογικά προβλήματα.

Β΄ και Γ΄ Κατηγορία

Για δωρεές προς πρόσωπα που δεν ανήκουν στην Α΄ Κατηγορία, η φορολογία είναι διαφορετική.

Στη Β΄ Κατηγορία ανήκουν, ενδεικτικά, αδέλφια, ανίψια, παππούδες, γιαγιάδες, πεθεροί, γαμπροί, νύφες και άλλοι συγγενείς που προβλέπει ο νόμος.

Στη Γ΄ Κατηγορία ανήκουν πιο μακρινοί συγγενείς ή τρίτα πρόσωπα.

Για χρηματικές δωρεές προς πρόσωπα της Β΄ Κατηγορίας εφαρμόζεται, γενικά, αυτοτελής φόρος 20%.

Για χρηματικές δωρεές προς πρόσωπα της Γ΄ Κατηγορίας εφαρμόζεται, γενικά, αυτοτελής φόρος 40%.

Για δωρεές άλλων περιουσιακών στοιχείων προς πρόσωπα της Β΄ ή Γ΄ Κατηγορίας, ο φόρος υπολογίζεται με βάση τις αντίστοιχες φορολογικές κλίμακες.

Για τον λόγο αυτό, πριν από κάθε δωρεά προς πρόσωπο που δεν ανήκει στην Α΄ Κατηγορία, πρέπει να γίνεται ειδικός φορολογικός έλεγχος.

Πότε υποβάλλεται η δήλωση φόρου;

Αν πρόκειται να συνταχθεί συμβολαιογραφικό έγγραφο, η δήλωση φόρου δωρεάς ή γονικής παροχής υποβάλλεται πριν από την υπογραφή του συμβολαίου.

Στις συμβολαιογραφικές πράξεις, η δήλωση συντάσσεται και υποβάλλεται ψηφιακά μέσω της εφαρμογής myPROPERTY.

Ο συμβολαιογράφος συμπληρώνει τη δήλωση και τη στέλνει στους συμβαλλόμενους. Τα μέρη την αποδέχονται ηλεκτρονικά και, αν προκύπτει φόρος, αυτός βεβαιώνεται και πληρώνεται σύμφωνα με την προβλεπόμενη διαδικασία.

Αν δεν συντάσσεται συμβολαιογραφικό έγγραφο, η δήλωση υποβάλλεται μέσα στην προθεσμία που προβλέπει ο νόμος, συνήθως μέσα σε 6 μήνες από την παράδοση του αντικειμένου της δωρεάς ή γονικής παροχής.

Πώς πληρώνεται ο φόρος;

Αν από τη δήλωση προκύπτει φόρος, ο υπόχρεος για την πληρωμή είναι, κατά κανόνα, ο δωρεοδόχος ή το τέκνο που λαμβάνει τη γονική παροχή.

Ο φόρος που προκύπτει από δήλωση δωρεάς ή γονικής παροχής καταβάλλεται, κατά κανόνα, σε έως 12 ίσες διμηνιαίες δόσεις.

Κάθε δόση δεν μπορεί να είναι μικρότερη από 500 ευρώ, εκτός από την τελευταία.

Αν ο φόρος εξοφληθεί ολόκληρος μέσα στην προθεσμία καταβολής της πρώτης δόσης, μπορεί να προβλέπεται έκπτωση 5%, εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις.

Στις δωρεές ή γονικές παροχές χρηματικών ποσών και κινητών, ο φόρος καταβάλλεται, κατά κανόνα, μέσα σε 3 ημέρες από την υποβολή της δήλωσης.

Η πληρωμή γίνεται ψηφιακά, με τους διαθέσιμους τρόπους πληρωμής, όπως κάρτα, web banking ή IRIS, όπου υποστηρίζεται.

Τι γίνεται μετά την υπογραφή του συμβολαίου;

Μετά την υπογραφή της γονικής παροχής ή δωρεάς ακινήτου, η πράξη πρέπει να καταχωριστεί στο αρμόδιο Κτηματολογικό Γραφείο ή να μεταγραφεί στο αρμόδιο Υποθηκοφυλακείο, ανάλογα με την περιοχή όπου βρίσκεται το ακίνητο.

Η καταχώριση είναι απαραίτητη, γιατί μόνο έτσι ολοκληρώνεται πρακτικά η μεταβίβαση του εμπράγματου δικαιώματος.

Μετά την καταχώριση, πρέπει να ελεγχθεί και η φορολογική εικόνα του λήπτη, ιδίως η δήλωση του ακινήτου στο Ε9.

Για το στάδιο αυτό συνήθως χρειάζεται συνεργασία με λογιστή.

Τι να προσέξετε πριν αποφασίσετε;

Πριν γίνει γονική παροχή ή δωρεά, είναι χρήσιμο να απαντηθούν μερικά βασικά ερωτήματα:

Θέλω να μεταβιβάσω πλήρη κυριότητα ή μόνο ψιλή κυριότητα;
Θέλω να κρατήσω την επικαρπία;
Υπάρχουν περισσότερα παιδιά ή άλλοι κληρονόμοι που πρέπει να ληφθούν υπόψη;
Υπάρχουν βάρη ή εκκρεμότητες στο ακίνητο;
Είναι σωστά δηλωμένο το ακίνητο στο Ε9;
Υπάρχει σωστή εικόνα στο Κτηματολόγιο;
Υπάρχουν αυθαίρετα ή τεχνικά ζητήματα;
Υπάρχει φόρος ή απαλλαγή;
Αν πρόκειται για χρήματα, μπορεί να αποδειχθεί η τραπεζική μεταφορά;
Χρειάζεται συνεννόηση με λογιστή ή μηχανικό;

Η σωστή προετοιμασία αποφεύγει καθυστερήσεις και βοηθά ώστε η πράξη να γίνει με ασφάλεια.

Πότε πρέπει να επικοινωνήσετε με το γραφείο;

Καλό είναι να επικοινωνήσετε με το γραφείο πριν ξεκινήσετε να συγκεντρώνετε έγγραφα ή πριν κάνετε χρηματική μεταφορά.

Αρκεί αρχικά να γνωρίζουμε:

ποιος θέλει να μεταβιβάσει,
σε ποιον θα γίνει η μεταβίβαση,
αν πρόκειται για ακίνητο ή χρήματα,
πού βρίσκεται το ακίνητο,
αν υπάρχει τίτλος ιδιοκτησίας,
αν υπάρχουν περισσότερα εμπλεκόμενα πρόσωπα,
αν υπάρχει ανάγκη άμεσης υπογραφής.

Με βάση αυτά τα στοιχεία, μπορούμε να σας καθοδηγήσουμε για τα δικαιολογητικά, τη φορολογική διαδικασία και τα επόμενα βήματα.

Σημαντική σημείωση

Ο παρών οδηγός έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη συμβολαιογραφική, νομική, φορολογική ή τεχνική καθοδήγηση.

Κάθε γονική παροχή και κάθε δωρεά εξετάζεται χωριστά, με βάση τα πρόσωπα, τη συγγενική σχέση, το είδος της περιουσίας, την αξία, τα έγγραφα, τη φορολογική εικόνα, τα στοιχεία του Κτηματολογίου και την ισχύουσα νομοθεσία.