Χρήσιμος Οδηγός για Αποδοχή Κληρονομιάς

Χρήσιμος Οδηγός για Αποδοχή Κληρονομιάς

Η αποδοχή κληρονομιάς είναι η συμβολαιογραφική πράξη με την οποία ο κληρονόμος δηλώνει επίσημα ότι αποδέχεται την περιουσία που του περιήλθε λόγω θανάτου.

Με απλά λόγια, όταν κάποιος πεθαίνει και αφήνει ακίνητα, το ακίνητο δεν “περνάει” πρακτικά στον κληρονόμο μόνο επειδή είναι συγγενής. Χρειάζεται να γίνει μια σειρά ενεργειών, ώστε το δικαίωμα του κληρονόμου να αποτυπωθεί σωστά σε συμβόλαιο, στην Εφορία και στο Κτηματολόγιο ή στο αρμόδιο Υποθηκοφυλακείο.

Η διαδικασία χρειάζεται προσοχή, γιατί συνδέεται με τρία βασικά ζητήματα:

• ποιος είναι ο σωστός κληρονόμος,
• ποια περιουσία κληρονομείται,
• πώς θα δηλωθεί και θα καταχωριστεί σωστά το δικαίωμα του κληρονόμου.

1. Πότε χρειάζεται αποδοχή κληρονομιάς;

Αποδοχή κληρονομιάς χρειάζεται ιδίως όταν στην κληρονομιά υπάρχουν ακίνητα ή εμπράγματα δικαιώματα, όπως πλήρης κυριότητα, ψιλή κυριότητα, επικαρπία, ποσοστό συνιδιοκτησίας, αγροτεμάχιο, οικόπεδο, κατοικία, κατάστημα ή άλλο ακίνητο.

Η αποδοχή είναι απαραίτητη για να μπορέσει ο κληρονόμος:

• να εμφανίζεται επίσημα ως δικαιούχος του ακινήτου,
• να δηλώσει σωστά το ακίνητο στη φορολογική του εικόνα,
• να καταχωρίσει το δικαίωμά του στο Κτηματολόγιο ή στο Υποθηκοφυλακείο,
• να πουλήσει, να δωρίσει, να κάνει γονική παροχή ή να τακτοποιήσει αργότερα το ακίνητο.

1. Ποιο είναι το πρώτο βήμα;

Το πρώτο βήμα δεν είναι να συγκεντρωθούν τυχαία χαρτιά.

Το πρώτο βήμα είναι να ελεγχθούν τα βασικά στοιχεία της υπόθεσης:

• Ποιος απεβίωσε;
• Πότε απεβίωσε;
• Υπήρχε διαθήκη ή όχι;
• Ποιοι είναι οι κληρονόμοι;
• Υπάρχουν ανήλικοι κληρονόμοι;
• Υπάρχουν κληρονόμοι που κατοικούν στο εξωτερικό;
• Υπάρχουν ακίνητα;
• Σε ποια περιοχή βρίσκονται τα ακίνητα;
• Είναι δηλωμένα στο Κτηματολόγιο;
• Υπάρχουν παλαιοί τίτλοι, βάρη ή εκκρεμότητες;
• Υπάρχουν φορολογικές ή άλλες υποχρεώσεις που πρέπει να ελεγχθούν;

Αυτός ο αρχικός έλεγχος είναι σημαντικός, γιατί κάθε κληρονομική υπόθεση είναι διαφορετική.

3. Υπάρχει διαθήκη ή όχι;

Η κληρονομιά μπορεί να προκύπτει με δύο βασικούς τρόπους.

Πρώτον, χωρίς διαθήκη. Σε αυτή την περίπτωση οι κληρονόμοι προκύπτουν από τον νόμο, ανάλογα με τη συγγενική σχέση τους με τον θανόντα.

Δεύτερον, με διαθήκη. Σε αυτή την περίπτωση πρέπει να ελεγχθεί αν υπάρχει δημοσιευμένη διαθήκη, ποιο είναι το περιεχόμενό της και ποια πρόσωπα ορίζονται ως κληρονόμοι ή κληροδόχοι.

Για τον λόγο αυτό, πριν από τη σύνταξη της αποδοχής κληρονομιάς, ελέγχονται τα σχετικά πιστοποιητικά περί διαθήκης και τα στοιχεία από τα οποία προκύπτει ποιος έχει δικαίωμα στην κληρονομιά.

4. Τι πρέπει να προσέξει ο κληρονόμος πριν προχωρήσει;

Ο κληρονόμος πρέπει να γνωρίζει ότι η κληρονομιά μπορεί να περιλαμβάνει όχι μόνο περιουσία, αλλά και υποχρεώσεις.

Για τον λόγο αυτό, πριν προχωρήσει σε αποδοχή, είναι χρήσιμο να έχει μια όσο γίνεται πιο καθαρή εικόνα για:

• τα ακίνητα που ανήκαν στον θανόντα,
• τους τραπεζικούς λογαριασμούς ή άλλα περιουσιακά στοιχεία,
• τυχόν οφειλές, δάνεια ή βάρη,
• εκκρεμότητες με την Εφορία,
• εκκρεμότητες στο Κτηματολόγιο ή στο Υποθηκοφυλακείο,
• την πραγματική κατάσταση των ακινήτων.

Αν υπάρχει αμφιβολία για το αν πρέπει να γίνει αποδοχή ή αποποίηση κληρονομιάς, ο κληρονόμος πρέπει να ζητήσει άμεσα νομική καθοδήγηση, γιατί οι σχετικές προθεσμίες είναι σημαντικές.

5. Ποια δικαιολογητικά χρειάζονται συνήθως;

Τα δικαιολογητικά εξαρτώνται από την υπόθεση. Συνήθως, όμως, χρειάζονται τα παρακάτω:

Για τον θανόντα:

• Ληξιαρχική πράξη θανάτου.
• ΑΦΜ και ΔΟΥ, εφόσον υπάρχουν.
• Στοιχεία ταυτότητας ή άλλα στοιχεία ταυτοποίησης.
• Πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών.
• Πιστοποιητικά περί διαθήκης ή αντίγραφο δημοσιευμένης διαθήκης, αν υπάρχει.
• Στοιχεία φορολογικής εικόνας, όπου απαιτείται.

Για τους κληρονόμους:

• Αστυνομική ταυτότητα ή διαβατήριο.
• ΑΦΜ και ΔΟΥ.
• Στοιχεία επικοινωνίας.
• Οικογενειακή κατάσταση, όπου χρειάζεται.
• Πληρεξούσιο, αν κάποιος κληρονόμος δεν μπορεί να παραστεί αυτοπροσώπως.
• Στοιχεία κατοικίας εξωτερικού, αν κάποιος κληρονόμος κατοικεί εκτός Ελλάδας.

Για τα ακίνητα:

• Τίτλοι ιδιοκτησίας του θανόντος.
• Παλαιότερα συμβόλαια, αν υπάρχουν.
• Πιστοποιητικά μεταγραφής ή καταχώρισης.
• Κτηματολογικά στοιχεία, ΚΑΕΚ, κτηματολογικό φύλλο ή διάγραμμα, όπου απαιτείται.
• Στοιχεία Ε9 και ΕΝΦΙΑ, όπου απαιτούνται.
• Τοπογραφικό ή άλλα τεχνικά στοιχεία, αν χρειάζονται για την περιγραφή του ακινήτου.
• Στοιχεία για τυχόν βάρη, προσημειώσεις, υποθήκες ή εκκρεμότητες.

1. Μπορεί το γραφείο να βοηθήσει στη συγκέντρωση δικαιολογητικών;

Το γραφείο μας μπορεί, όπου είναι εφικτό, να αναλάβει ή να συντονίσει τη συγκέντρωση των απαιτούμενων δικαιολογητικών για την αποδοχή κληρονομιάς.

Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει την αναζήτηση ληξιαρχικών πράξεων, πιστοποιητικών εγγυτέρων συγγενών, πιστοποιητικών περί διαθήκης, τίτλων ιδιοκτησίας, κτηματολογικών στοιχείων και λοιπών εγγράφων που απαιτούνται ανάλογα με την υπόθεση.

Η συγκέντρωση των δικαιολογητικών δεν είναι πάντα απλή, ιδίως όταν υπάρχουν παλαιά ακίνητα, παλαιοί τίτλοι, περισσότεροι κληρονόμοι, διαθήκη, κάτοικοι εξωτερικού ή εκκρεμότητες στο Κτηματολόγιο.

Στόχος είναι ο φάκελος να οργανωθεί σωστά από την αρχή, ώστε να αποφευχθούν καθυστερήσεις και να γνωρίζει ο κληρονόμος τι χρειάζεται σε κάθε στάδιο.

7. Τι γίνεται με τη δήλωση φόρου κληρονομιάς;

Πριν από τη σύνταξη της συμβολαιογραφικής πράξης, πρέπει να εξεταστεί η φορολογική πλευρά της κληρονομιάς.

Η δήλωση φόρου κληρονομιάς αφορά την περιουσία που περιέρχεται στον κληρονόμο. H υποβολή της δήλωσης φόρου κληρονομίας γίνεται στην Ψηφιακή Πύλη myAADE μέσω της εφαρμογής myPROPERTY
Πρόκειται για φόρο που επιβάλλεται:

Σε κάθε περιουσιακό στοιχείο, κινητά, ακίνητα, καθώς και άυλα περιουσιακά στοιχεία (π.χ. απαιτήσεις, πνευματικά δικαιώματα, δικαιώματα ευρεσιτεχνίας κτλ.) που βρίσκονται στην Ελλάδα και ανήκουν σε ημεδαπούς ή σε αλλοδαπούς που απεβίωσαν.

Στην κινητή περιουσία που βρίσκεται στο εξωτερικό και ανήκε σε αποβιώσαντα Έλληνα ή αλλοδαπό υπήκοο που είχε την κατοικία του στην Ελλάδα.

Η δήλωση φόρου κληρονομιάς υποβάλλεται:

Μέσα σε εννέα μήνες από τον θάνατο, αν ο κληρονομούμενος πέθανε στην Ελλάδα, ή

Μέσα σε ένα χρόνο αν ο κληρονομούμενος πέθανε στο εξωτερικό ή οι κληρονόμοι του διέμεναν κατά τον χρόνο θανάτου στο εξωτερικό.

Η προθεσμία για την υποβολή της δήλωσης φόρου κληρονομιάς κατά κανόνα αρχίζει από:

Τη λήξη της επιδικίας, τη συνένωση της επικαρπίας με την ψιλή κυριότητα, την είσπραξη των πνευματικών δικαιωμάτων κ.ο.κ.

Τον θάνατο του κληρονομούμενου για τους εξ αδιαθέτου (χωρίς διαθήκη) κληρονόμους

Τη δημοσίευση της διαθήκης για τους εκ διαθήκης κληρονόμους/ κληροδόχους

Τη δημοσίευση στον τύπο της τελεσίδικης δικαστικής απόφασης που κηρύσσει την αφάνεια ενός προσώπου

 Αφού υποβληθεί η δήλωση φόρου κληρονομιάς, ακολουθεί η υπογραφή του συμβολαίου αποδοχής κληρονομίας και η μεταγραφή του στο αρμόδιο Υποθηκοφυλακείο ή καταχώρισή του στο αρμόδιο Κτηματολόγιο.

Για τον υπολογισμό της φορολογικής αξίας των ακινήτων λαμβάνονται υπόψη τα στοιχεία του ακινήτου, η περιοχή, το είδος του δικαιώματος, το ποσοστό που κληρονομείται και τα λοιπά δεδομένα που απαιτούνται από τη φορολογική νομοθεσία.

Ανάλογα με τη συγγένεια, την αξία της περιουσίας και τα ιδιαίτερα στοιχεία της υπόθεσης, μπορεί να προκύπτει φόρος ή να μην προκύπτει φόρος.

8. Ποιες προθεσμίες πρέπει να προσέξω;

Οι κληρονομικές υποθέσεις έχουν προθεσμίες.

Για τη δήλωση φόρου κληρονομιάς πρέπει να ελέγχεται κάθε φορά η σχετική προθεσμία, η οποία εξαρτάται από το αν ο θάνατος έγινε στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό και από το αν οι κληρονόμοι κατοικούν στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό.

Επίσης, αν κάποιος σκέφτεται να μην αποδεχθεί την κληρονομιά, πρέπει να ζητήσει άμεσα νομική συμβουλή για την αποποίηση, γιατί η αποποίηση έχει δική της προθεσμία.

Για τον λόγο αυτό, είναι σημαντικό ο κληρονόμος να μην αφήνει την υπόθεση για πολύ αργότερα, ιδίως όταν υπάρχουν ακίνητα, διαθήκη, πολλοί κληρονόμοι ή κάτοικοι εξωτερικού.

9. Πώς προχωρά η διαδικασία βήμα προς βήμα;

Η διαδικασία συνήθως ακολουθεί τα εξής στάδια:

1. Αρχική επικοινωνία με το γραφείο και σύντομη περιγραφή της υπόθεσης.
2. Έλεγχος αν υπάρχει διαθήκη ή αν η κληρονομιά είναι χωρίς διαθήκη.
3. Έλεγχος των κληρονόμων και των ποσοστών τους.
4. Συγκέντρωση των απαραίτητων πιστοποιητικών.
5. Έλεγχος των τίτλων ιδιοκτησίας των ακινήτων.
6. Έλεγχος των κτηματολογικών ή υποθηκοφυλακειακών στοιχείων.
7. Προετοιμασία της δήλωσης φόρου κληρονομιάς.
8. Σύνταξη της συμβολαιογραφικής πράξης αποδοχής κληρονομιάς.
9. Υπογραφή της πράξης από τους κληρονόμους ή τους πληρεξουσίους τους.
10. Καταχώριση της πράξης στο αρμόδιο Κτηματολόγιο ή μεταγραφή στο αρμόδιο Υποθηκοφυλακείο.
11. Έλεγχος των επόμενων ενεργειών, όπως ενημέρωση Ε9 και τακτοποίηση φορολογικής εικόνας.
12. Τι γίνεται μετά την υπογραφή;

Η υπογραφή της αποδοχής κληρονομιάς δεν είναι πάντα το τελευταίο βήμα.

Μετά την υπογραφή, η πράξη πρέπει να καταχωριστεί στο αρμόδιο Κτηματολογικό Γραφείο ή να μεταγραφεί στο αρμόδιο Υποθηκοφυλακείο, ανάλογα με την περιοχή όπου βρίσκεται το ακίνητο.

Μετά την καταχώριση ή μεταγραφή, ο κληρονόμος πρέπει να ελέγξει και τη φορολογική του εικόνα, ιδίως την ορθή δήλωση του ακινήτου στο Ε9. Για το στάδιο αυτό μπορεί να χρειαστεί συνεργασία με λογιστή.

11. Τι γίνεται αν υπάρχουν περισσότεροι κληρονόμοι;

Όταν υπάρχουν περισσότεροι κληρονόμοι, πρέπει να ελεγχθεί το ποσοστό που αντιστοιχεί στον καθένα.

Όλοι οι κληρονόμοι μπορούν να συμμετέχουν στην ίδια πράξη, εφόσον αυτό είναι πρακτικά και νομικά εφικτό. Αν κάποιος βρίσκεται σε άλλη πόλη ή στο εξωτερικό, μπορεί να εκπροσωπηθεί με ειδικό πληρεξούσιο, εφόσον το πληρεξούσιο περιλαμβάνει τις σωστές εντολές.

Σε τέτοιες περιπτώσεις είναι σημαντικό να υπάρχει συνεννόηση από την αρχή, ώστε να μην καθυστερεί η διαδικασία λόγω ελλιπών στοιχείων ή διαφορετικών οδηγιών.

12. Τι γίνεται αν ο κληρονόμος μένει στο εξωτερικό;

Ο κληρονόμος που κατοικεί στο εξωτερικό μπορεί να προχωρήσει σε αποδοχή κληρονομιάς στην Ελλάδα χωρίς να χρειάζεται πάντα να ταξιδέψει.

Συνήθως μπορεί να εκπροσωπηθεί με ειδικό συμβολαιογραφικό πληρεξούσιο. Το πληρεξούσιο μπορεί, ανάλογα με την περίπτωση, να συνταχθεί σε ελληνική προξενική αρχή ή σε αλλοδαπό συμβολαιογράφο.

Σε έγγραφα που συντάσσονται στο εξωτερικό μπορεί να απαιτείται Apostille ή άλλη επικύρωση, καθώς και επίσημη μετάφραση.

Είναι σημαντικό το πληρεξούσιο να ετοιμαστεί σωστά, γιατί αν λείπει κάποια απαραίτητη εντολή, μπορεί να χρειαστεί νέο πληρεξούσιο και να καθυστερήσει η υπόθεση.

13. Τι γίνεται αν υπάρχουν παλαιά ακίνητα ή παλαιοί τίτλοι;

Σε παλαιά ακίνητα χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.

Μπορεί να υπάρχουν παλαιές περιγραφές, διαφορές στα τετραγωνικά, ελλείψεις σε τίτλους, διαφορετικές ονομασίες περιοχών, εκκρεμότητες στο Κτηματολόγιο ή ιδιοκτησιακές ιδιαιτερότητες.

Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί συνεργασία με δικηγόρο, μηχανικό ή λογιστή, ώστε να ελεγχθεί σωστά η νομική, τεχνική και φορολογική εικόνα του ακινήτου.

Η σωστή προετοιμασία είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν ο κληρονόμος σκοπεύει αργότερα να πουλήσει, να δωρίσει ή να κάνει γονική παροχή του ακινήτου.

14. Πότε πρέπει να επικοινωνήσω με το γραφείο;

Καλό είναι να επικοινωνήσετε με το γραφείο όσο το δυνατόν νωρίτερα, ακόμη κι αν δεν έχετε συγκεντρώσει όλα τα δικαιολογητικά.

Αρκεί αρχικά να γνωρίζουμε:

• ποιος απεβίωσε,
• πότε απεβίωσε,
• αν υπάρχει διαθήκη,
• ποιοι είναι οι πιθανοί κληρονόμοι,
• αν υπάρχουν ακίνητα,
• πού βρίσκονται τα ακίνητα,
• αν υπάρχει ανάγκη άμεσης ενέργειας.

Με βάση αυτά τα πρώτα στοιχεία, μπορούμε να σας καθοδηγήσουμε για τα επόμενα βήματα και να σας ενημερώσουμε ποια δικαιολογητικά χρειάζονται στη δική σας περίπτωση.

15. Σημαντική σημείωση

Ο παρών οδηγός έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη συμβολαιογραφική, νομική ή φορολογική καθοδήγηση.

Κάθε κληρονομική υπόθεση εξετάζεται χωριστά, με βάση τα έγγραφα, τη συγγενική σχέση, την ύπαρξη ή μη διαθήκης, την περιουσία, τις φορολογικές υποχρεώσεις, τα στοιχεία του Κτηματολογίου και την ισχύουσα νομοθεσία.